Παιδοχειρουργικό-Παιδοουρολογικό Ιατρείο

 Από: Άγγελος Μαράντος,   20 Μαρτίου 2012

Η φυσιολογική θέση των όρχεων είναι μέσα στο όσχεο, ένα μικρό σχηματισμό σαν σάκο που κρέμεται από το κάτω μέρος της κοιλιάς, ανάμεσα στα πόδια. Στην περίοδο της εμβρυϊκής ζωής όταν  ο όρχις δημιουργείται και αναπτύσσεται βρίσκεται σε τελείως διαφορετική θέση,  συγκεκριμένα μέσα στην κοιλιά. Κάποια στιγμή και ενώ ακόμα αναπτύσσεται αρχίζει το ταξίδι του προς τον τελικό προορισμό, ακολουθώντας ένα δρόμο που περνάει χαμηλά από την κοιλιά , για να εισέλθει αργότερα μέσα σε ένα κανάλι που λέγεται βουβωνικός πόρος στο μπροστινό πλάγιο και χαμηλό μέρος της κοιλιάς σχεδόν κάτω από το δέρμα για να καταλήξει σταδιακά στο όσχεο (Σχ.1). Δείτε εδώ σε κινούμενο σχέδιο την εμβρυϊκή εξέλιξη του όρχεως.

Σχ.1 Το ταξίδι του όρχι.

Όταν γεννιέται το παιδί ο όρχις έχει ήδη φτάσει στο όσχεο. Σε μερικά αγόρια όμως για λόγους εν πολλοίς ακόμα αδιευκρίνιστους, ο όρχις είτε δεν ολοκληρώνει το ταξίδι του και παραμένει κάπου στην διαδρομή (Μη κατελθών όρχις) (Σχ.2) είτε καταλήγει σε κάποιο σημείο εκτός της φυσιολογικής πορείας (Έκτοπος όρχις) είτε δεν δημιουργείται καθόλου ή καταστρέφεται στην διάρκεια της εμβρυϊκής ζωής (Ανορχία).  Στην ελληνική γλώσσα όλες αυτές οι καταστάσεις περιγράφονται με τον γενικό όρο κρυψορχία.  Έτσι λοιπόν σε κάποια αγόρια την στιγμή που γεννιούνται ο ένας όρχις συνήθως, ή πιο σπάνια και οι δύο δεν μπορούν να ψηλαφηθούν μέσα στο όσχεο.

Σχ.2 Διάφορες θέσει μη κατελθόντος όρχεως

Από τους όρχεις που έχουν μεν δημιουργηθεί αλλά  δεν έχουν κατέβει στην φυσιολογική τους θέση με την γέννηση, ένα ποσοστό θα κατορθώσει να ολοκληρώσει το ταξίδι του και μετά την γέννηση, και ειδικότερα μέσα στους τρεις πρώτους μήνες της ζωής. Υπολογίζεται ότι η συχνότητα ύπαρξης κρυψορχίας με την συμπλήρωση του πρώτου χρόνου της ζωής είναι περίπου το 2% των αγοριών.

Σχ.3 Άδειο όσχεο σε δεξιά κρυψορχία

 Η διάγνωση της κρυψορχίας είναι καθαρά κλινική. Εάν ο γιατρός δεν μπορεί να ψηλαφίσει τον όρχι μέσα στο όσχεο τότε μιλάμε για κρυψορχία.(Σχ.3) Το υπερηχογράφημα δεν μπορεί να θέσει την διάγνωση της κρυψορχίας και αυτό γιατί την στιγμή που γίνεται η εξέταση μπορεί ο όρχις να έχει τραβηχτεί προς τα πάνω όπως εξηγείται πιο κάτω. Αντίθετα το υπερηχογράφημα είναι μια ιδιαίτερα χρήσιμη μη επεμβατική μέθοδος για να εντοπίσει ένα όρχι που ο γιατρός δεν μπορεί να ψηλαφίσει  με το χέρι  επειδή αυτός έχει παραμείνει σε υψηλή θέση μέσα στην κοιλιά. Επίσης μπορεί να μας δώσει χρήσιμες πληροφορίες ακόμα και για τον όρχι που μπορούμε να ψηλαφίσουμε σε ότι αφορά το μέγεθος και την δομή του. Άρα είναι μια εξέταση που χρησιμοποιείται επικουρικά για να συμπληρώσει την διάγνωση που έχει ήδη τεθεί με την απλή ψηλάφηση. Η θεραπεία της κρυψορχίας είναι χειρουργική. Εάν έχουμε είτε ψηλαφίσει τον όρχι στην βουβωνική χώρα είτε τον έχουμε εντοπίσει με το υπερηχογράφημα μέσα στην κοιλιά τότε πρέπει να επέμβουμε χειρουργικά. Μπορούμε σήμερα, στις περισσότερες περιπτώσεις αν όχι σε όλες, με χειρουργικές τεχνικές να τοποθετήσουμε τον όρχι εκεί που θα έπρεπε να είναι.  Εάν  δεν μπορούμε να τον εντοπίσουμε προεγχειριτικά τότε η καλύτερη μέθοδος είναι να τον αναζητήσουμε με λαπαροσκόπηση και ανάλογα με τα ευρήματα να προχωρήσουμε την επέμβαση. Σήμερα πιστεύουμε ότι η ιδανική περίοδος χειρουργικής αντιμετώπισης για καλύτερα αποτελέσματα είναι η ηλικία από 6 μηνών έως 1 έτους.

Είναι ένα θέμα που ακόμα η ιατρική κοινότητα το συζητάει. Το 2008 δημιουργήθηκε μια μεγάλη ομάδα εργασίας από σχετικούς επιστήμονες όλων των σκανδιναβικών χωρών και εξέδωσε οδηγίες για την θεραπεία της κρυψορχίας στα παιδιά που αφορούσαν αυτές τις χώρες. Σε αυτό το consensus αναφέρεται ότι η ορμονική θεραπεία δεν έχει κανένα ρόλο στην αντιμετώπιση της κρυψορχίας στην παιδική ηλικία. Οι όρχεις έχουν διπλή λειτουργία για τον ανθρώπινο οργανισμό. Αφ᾽ ενός παράγουν τις ανδρικές ορμόνες και βοηθούν έτσι στην διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του φύλου και την ανάπτυξη της σεξουαλικής λειτουργίας, αφ᾽ ετέρου παράγουν το σπέρμα και γίνεται έτσι εφικτή η τεκνοποίηση.

Για τους όρχεις που έχουν υποστεί την διαδικασία κρυψορχίας φαίνεται ότι κυρίως βλάπτεται η λειτουργία που έχει σχέση με την παραγωγή σπέρματος. Έτσι ακόμα και αν διορθώσουμε έγκαιρα την κρυψορχία, προκύπτει από την έρευνα που γίνεται στον τομέα αυτό, ότι κάποια ζημιά έχει ήδη γίνει. Τα ποσοστά των ανδρών που είναι ικανοί για τεκνοποίηση και είχαν κρυψορχία που διορθώθηκε έγκαιρα είναι κατά τι χαμηλότερα από αυτά των ανδρών που δεν είχαν κρυψορχία, αλλά σαφώς ανώτερα από τους άνδρες εκείνους όπου η κρυψορχία δεν αντιμετωπίστηκε έγκαιρα. Επίσης οι όρχεις που δεν έχουν κατέβει κανονικά, έχουν ένα μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν σε πιο μεγάλη ηλικία κάποια κακοήθεια. Με την επέμβαση δεν μειώνεται αυτό το ποσοστό. Τοποθετώντας όμως τον όρχι μέσα στο όσχεο γίνεται ευκολότερο να έχουμε πιο έγκαιρη διάγνωση μιας πιθανής κακοήθειας.

Στα μικρά αγόρια ειδικά μετά την ηλικία των δύο ετών οι όρχεις παρόλο που έχουν κατέβει κανονικά έχουν την τάση μερικές φορές να τραβιούνται προς τα πάνω ειδικά αν το παιδί εκτεθεί σε ένα επώδυνο ερέθισμα, ερέθισμα κρύου ή οτιδήποτε θα μπορούσε να προκαλέσει μυική αντίδραση. Δεδομένου ότι υπάρχει ένας στενόμακρος μυς που συνδέει τον όρχι με το κοιλιακό τοίχωμα που λέγεται κρεμαστήρας μυς, είναι αυτός ακριβώς υπεύθυνος με την συσπασή του για αυτό το τράβηγμα προς τα πάνω. Το φαινόμενο αυτό λέγεται κρεμαστηριακό αντανακλαστικό. Πολλά αγόρια έχουν ιδιαίτερα δραστήριο αυτό το αντανακλαστικό με αποτέλεσμα πολλές φορές να δημιουργείται σύγχυση αν πρόκειται για πραγματική κρυψορχία ή  όχι. Οι όρχεις αυτοί καλούνται ανελκόμενοι οι ανασπώμενοι. Με βάση τα τελευταία δεδομένα αν και οι ανελκόμενοι όρχεις θεωρούνται γενικά φυσιολογικοί, φαίνεται ότι σε ένα ποσοστό παιδιών από 10 έως 30% (ανάλογα με την μελέτη) ο όρχις μπορεί να παγιδευτεί έξω από το όσχεο δημιουργώντας έτσι δευτερογενή κρυψορχία. Για το λόγο αυτό τα παιδιά με ανελκόμενους όρχεις θα πρέπει να παρακολουθούνται σε ετήσια βάση μέχρι τις αρχές της εφηβείας.